Een Eenvoudige Liturgische Reden Waarom het Laatste Avondmaal Waarschijnlijk geen Pesach Seider Was

 

door Geert ter Horst

Het Korban Pesach (Pesach Offer)

Het Korban Pesach (Pesach Offer)

Ieder jaar met het naderen van Pesach hebben messiaanse gelovigen discussies over de aard van Jesjoea’s laatste maaltijd, die wordt vermeld in de synoptische Evangelieën. De overheersende vraag is: was dit Avondmaal een Pesach Seider? Deze vraag maakt deel uit van de doorgaande discussie over de kalenderdatum van Jesjoea’s Kruisiging: werd Jesjoea gekruisigd op de 14de of op de 15de Niesan?

De overgeleverde aanname van zowel het Jodendom als het Christendom is dat de Kruisiging plaatsvond op de vóórbereidingsdag van Pesach en dus op de 14de Niesan. Dit is de datum gegeven door de chronologie van de gebeurtenissen zoals die worden verteld in het Evangelie van Johannes. Veel bijbelgeleerden zijn echter van mening dat Johannes’ chronologie in strijd is met de Synoptici, die, zo nemen zij aan, de feestdag van de 15de Niesan als kruisigingsdatum hebben.

Het debat over het verschil in datum, en de vraag hoe het te beslechten, maakt deel uit van het grotere vraagstuk hoe de Synoptici en Johannes met elkaar in overeenstemming zijn te brengen. In deze korte notitie zal ik niet ingaan op alle details van de nogal gecompliceerde en technische questie van de kalenderdata van het Laatste Avondmaal en de Kruisiging. Laat het voldoende zijn om hier vast te stellen dat de traditionele vertaling van Mt. 26:17 — en de synoptische parallellen Mk. 14:12 en Lk. 22:7 — welke de frase bevat: “op de eerste dag van het feest der ongezuurde broden”, op een aantal ernstige moeilijkheden stuit en niet voetstoots kan worden aangenomen.

Terwijl nu sommigen de verslagen van de Evangelieën zouden willen harmoniseren door te pogen het Johannes Evangelie aan te passen aan de veronderstelde chronologie van de Synoptici, zou ik daartegenover de voorkeur geven aan de optie om de Synoptici op een zodanige wijze te interpreteren dat zij harmoniëren met de Niesan 14 kruisiging zoals vermeld door Johannes. Ik hoop in een later artikel mijn redenen voor deze voorkeur te verduidelijken.

Voor nu zal ik mij echter beperken tot een eenvoudig en krachtig argument waarom, in mijn ogen, de interpretatie van het Laatste Avondmaal als zijnde een Pesach Seider waarschijnlijk onjuist is. Dit argument komt er in wezen op neer dat indien het Avondmaal werkelijk een Seider was, Jesjoea’s instelling van de Maaltijd des Heren (of Eucharistie) een overbodige en liturgisch verwarrende daad zou zijn geweest.

Indien het Laatste Avondmaal een Pesach Seider was, zou een geofferd Pesach lam daar een noodzakelijk bestanddeel van zijn. Jesjoea en zijn leerlingen zouden hun lam in de Tempel geslacht hebben op de namiddag van de 14de Niesan, en zouden het gegeten hebben gedurende de daaropvolgende Seideravond van de 15de.

Maar indien dit is wat er gebeurde, waarom zou Jesjoea dan een brood nemen gedurende de Seider en verklaren dat het zijn lichaam betekende? Mt. 26:26 zegt: “En toen zij aten, nam Jesjoea een brood, maakte de berachah, brak het, en gaf het aan zijn leerlingen en zei: Neemt, eet, dit is mijn lichaam”. Indien het Avondmaal een Seider was, zou er immers al een imposant symbool van Jesjoea’s lichaam voorhanden zijn: het Pesach lam (of Korban Pesach). Het was dus helemaal niet nodig een ander vertegenwoordigend symbool van het te offeren lichaam van de Messias te introduceren. Het geëigende symbool was op de tafel aanwezig en Jesjoea zou eenvoudig hebben kunnen verklaren, wijzend op het lam: “Dit is mijn lichaam, dat voor u gegeven wordt” (Lk. 22:19).

Dienovereenkomstig zou men verwachten dat Jesjoea’s woorden: “Dit is mijn bloed van het Nieuwe Verbond”, zouden zijn gezegd toen het lam in de Tempel geslacht werd. Indien er een Pesach lam aanwezig was bij het Laatste Avondmaal, zou het op het altaar vergoten bloed daarvan natuurlijk het gepaste teken en de symbolische vertegenwoordiging zijn van Jesjoea’s offerbloed.

Vanuit een liturgisch en ritueel gezichtspunt klinkt het nogal onlogisch om te veronderstellen dat de eerste generatie van Jesjoea’s leerlingen een Seider vierde waarin zowel de Matze als het Pesach lam de bijzondere symbolen waren van Jesjoea’s lichaam. Waarom de gebroken Matze, waar de Seider maaltijd mee opent, gebruiken om Jesjoea’s geofferde lichaam aan te duiden, indien even later gedurende diezelfde maaltijd de aandacht wordt gericht op het veel indrukwekkender offersymbool van het Pesach lam? Waarom de beker der dankzegging tot het geëigende teken van Jesjoea’s bloed verheffen indien er op de voorafgaande middag reeds naar het veel indrukwekkender teken van werkelijk offerbloed — dat intrinsiek deel uitmaakt van het Korban Pesach — werd verwezen gedurende het Tempel ritueel van het slachten van het lam?

De overbodige toevoeging van brood en wijn als offersymbolen schijnt een voor de hand liggende reden om te denken dat het Laatste Avondmaal geen Pesach Seider was. Het is daarom redelijk aan te nemen dat de avond van het Laatste Avondmaal voorafging aan de Seideravond, en dat Jesjoea’s instelling van de Eucharistie iets nieuws was, iets dat niet wezenlijk aan de Seider was gebonden. Dit impliceert echter dat de Kruisiging plaatsvond op de 14de Niesan, en dat Jesjoea stierf ten tijde dat de Pesach lammeren in de voorhof van de Tempel werden geslacht. 

Advertisements

3 Responses to “Een Eenvoudige Liturgische Reden Waarom het Laatste Avondmaal Waarschijnlijk geen Pesach Seider Was”


  1. 1 RBLS De Jong February 6, 2014 at 8:26 pm

    Ik kan het alleen maar met je eens zijn Geert. Het laatste avondmaal was niet, en kon niet het Pascha zijn waar lam werd gegeten met bittere kruiden en ongezuurde broden wat geboden is in Ex 12.
    Bij het ​​laatste avondmaal, werd geen (Pascha)lam geserveerd, omdat de lammeren pas de volgende dag werden geslacht toen Jeshua/Jezus werd gekruisigd.

    Dit gegeven harmonieert perfect met alle gegevens hieromtrent en past precies in het anti-type van het Paschalam. Als het laatste avondmaal werkelijk het Pascha betrof, dan zou Jeshua/Jezus verzuimd hebben aan het anti-type van het Pascha lam te voldoen, omdat hij dan een dag te vroeg gedood zou zijn zijn, op Abib 13, een dag voordat de Pascha lammeren werden gedood op Abib 14. Hij zou dan niet het perfecte, zondeloze Lam zijn.

    Echter, werd Jeshua/Jezus sterk getypeerd als het Pascha lam omdat Hij werd geofferd op dezelfde dag van de maand en op de juiste tijd als het oorspronkelijke Pascha geslacht werd (en daarna gegeten), dat was op de avond voor het volk Israel verlost werd van hun slavernij in Egypte en uittrok.
    Dit was ‘de nacht van wachten-en-waken’ of de meest gedenkwaardige avond voor JHWH.
    Natuurlijk vieren we zowel de ‘voetwassing’ zoals Jezus die invoerde tijdens deze gedenkwaardige laatste avondmaaltijd tezamen met de ceremonie van het eten van het ongezuurde brood en het drinken van de wijn, lichaam en bloed van Messias op de vooravond van de 14e Abib, als ook de ‘night to be much remembered’ , de avond op zijn vlijtigst gehouden zoals een vertaling het omschrijft, en dit laatste in huiselijke kring op de vooravond van 15 Abib.

    We zien er weer naar uit, en naar de verlossing die deze ceremonie en deze Feesten (Pascha en ongedesemde broden) symboliseren!

  2. 2 ADH October 12, 2014 at 10:13 pm

    Beste schrijver,

    Er was geen lam, maar er was een Lam. Hij is Heer van de Shabbat, en net zo goed van Pesach. Hij deed wel meer dingen die in de ogen van zijn vrienden nogal ‘vreemd’ waren. Doen we niet te moeilijk als we Hem in een keurslijf willen drukken zoals dat volgens ons zou moeten? Ik vertrouw er volledig op dat, wat Hij ook deed, het gepast en passend was in Zijn ogen en die van Zijn Vader. Of het volgens ons klopt is niet heel belangrijk.

    Ik lees: “En Hij zeide tot hen: Ik heb grotelijks begeerd dit pascha met u te eten, eer dat Ik lijde.” Lukas 22 : 15
    Daarom geloof ik dat Hij weldegelijk het pascha at; de maaltijd, niet persé een geslacht lam. Misschien een dag eerder dan de meesten. Maar laten we ook niet uitsluiten dat er wellicht (veel) meer waren die op dat moment hetzelfde deden, en dan mét lam. Vlak niet uit hoeveel stromingen er waren en dat in de tempel de dieren misschien wel op meerdere dagen werden geslacht al naar gelang de stroming.

    Maar…. even een out of the box vraag: wie zegt er dat Hij het (ritueel van) ‘Avondmaal instelde’? Is het niet zo dat Hij ‘gewoon’ waarde toevoegde aan de Pesach maaltijd zodat zijn discipelen, als ze later weer Pesach vierden, dit voortaan zouden doen tot Zijn gedachtenis. Gewoon zoals het er staat. De quartodecimanen hebben dit vele tientallen jaren lang gepraktiseerd.

    Dat de Romeinse Kerk afstand heeft genomen van alles wat ‘Joods’ was, en overal een look-alike van hebben ingevoerd, moet ons niet in verwarring brengen. Het woord ‘sacrament’ komt niet voor in de Bijbel, noch ‘eucharistie’, ‘viering’ of de uitdrukking ‘Heilig Avondmaal’.

    In de bijbel is ‘Avondmaal’ gewoon een … avondmaal.

    Of zit ik er helemaal naast?

    • 3 messianic613 October 20, 2014 at 5:43 pm

      We moeten aannemen dat de openbaring van G’d zich tot ons richt in begrijpelijke taal. We kunnen de openbaringswaarheid niet op eigen kracht ontdekken, maar de geopenbaarde waarheden kunnen we wel voldoende begrijpen om er mee in te kunnen stemmen. Als dit niet zo was zouden we die waarheden niet kunnen beamen door ze te geloven. Want dan zouden we geen flauwe notie hebben wat we beamen, en het dus ook niet geloven. Het geloven van iets dat G’d openbaart is niets anders dan met ons verstand instemmen met de waarheid ervan. Omdat we wat G’d openbaart niet op eigen kracht kunnen ontdekken, geven we die instemming op gezag van G’d zelf, aangezien Hij zich in de openbaring zich op een gezagvolle wijze tot ons richt.

      We mogen dus nooit veronderstellen dat het verstand geen functie heeft in het aanvaarden en opnemen van de geopenbaarde waarheid, noch ook dat G’d ons iets absurds voorhoudt. Als we in de Bijbel zaken tegenkomen die tegensprakelijk of op andere wijze ongerijmd lijken — of, zoals u het zegt, niet lijken te kloppen — moeten we dus aannemen dat de uitleg die tot deze ongerijmdheid leidt onjuist of onvolledig is.

      Wat nu de laatste maaltijd van Jesjoea betreft, als het inderdaad een Pesach Seider was, dan was de aanwezigheid van een ritueel Pesach-lam een vereiste. Men kan hier niet volstaan met te wijzen op Jesjoea als het Lam, want Jesjoea was geen ritueel Pesach lam dat in de Tempel geofferd was, noch werd hij letterlijk aan het spit gebraden en gegeten. Zonder een letterlijk ritueel lam is het echter volstrekt onmogelijk van een geldige Pesach-maaltijd te spreken in de zin van de schriftelijke Torah (de boeken van Mozes).

      Ik geloof beslist niet dat de Tempel-autoriteiten het slachten van Pesach-lammeren op verschillende dagen of volgens verschillende kalenders zouden hebben toegestaan. Er is in de Torah maar één dag aangewezen waarop dit kan en moet gebeuren, en het toestaan van meerdere dagen zou altijd een overtreding inhouden en dus een aanfluiting van de Torah zijn. Er zijn volgens mij ook geen historische bronnen die zoiets vermelden. In het Nieuwe Testament vinden we geen aanwijzingen dat hier conflicten over bestonden.

      Als we aannemen dat de laatste maaltijd van Jesjoea een Pesach Seider was, moeten we dus ook aannemen dat er een ritueel geldig Pesach-lam aanwezig was. Maar als dat zo was, en er, zoals u denkt, geen Avondmaal werd ingesteld maar de Pesach maaltijd alleen van een nieuwe waarde en betekenis voorzien werd, komt de vraag op: Waarom was het dan nodig dat er nieuwe symbolen van Jesjoea’s offer werden ingevoerd, via het brood (de matze) en de wijn? Dan was het aanwezige Pesach-lam toch zelf al het teken van Jesjoea’s geofferde lichaam en bloed? Het was immers in de Tempel geofferd en het bloed ervan was aan de voet van het altaar vergoten. Jesjoea had dan alleen maar op het Pesach-lam hoeven te wijzen als op het symbool van hemzelf en zijn offer. Het nemen van brood en wijn als de symbolen van het offer van zijn lichaam en bloed zou dan volledig overbodig en dubbelop zijn geweest. En zo zou Jesjoea het eigenlijke en correcte bijbelse symbool, het Pesach-lam, hebben verwaarloosd en laten verdringen door iets anders. Ik acht dit niet aannemelijk.

      Dit wil overigens niet zeggen dat met deze overwegingen de zaak afgedaan is. De chronologische plaats van het Laatste Avondmaal is een uiterst moeilijke questie met vele aspecten. In het bovenstaande artikel breng ik slechts één argument naar voren dat volgens mij tot nog toe onvoldoende aandacht heeft gekregen.

      Voor het overige denk ik dat u de betekenis van het Avondmaal onderschat. Bij de Apostel Paulus vinden we een diepzinninge theologie daarover, waarin hij de eenheid van de Gemeente van Jesjoea onder de benaming van ‘Lichaam van de Messias’ in verband brengt met de viering van de Maaltijd des Heren. Paulus legt er de nadruk op dat deze viering exclusief voor gelovigen is en dus niet het nationale Israel zondermeer betreft, maar alleen het gelovig overblijfsel, plus de daarbij gevoegde gelovigen uit de volken. De Maaltijd van Jesjoea is een exclusief ritueel voor de Gemeente van de Messias.

      Ook duurt de viering van deze maaltijd alleen vanaf de instelling ervan door Jesjoea tot aan zijn Wederkomst, dat wil zeggen zolang er een Gemeente is die niet zondermeer samenvalt met het nationale Israel, maar uitsluitend bestaat uit gelovigen. De Pesach-maaltijd zal namelijk ook gevierd worden in de toekomst van het Millennium, de Maaltijd van Jesjoea echter niet. De Pesach-maaltijd in het Millennium zal voor Israelieten verplicht zijn, of ze nu een persoonlijk geloof in Jesjoea zullen hebben of niet. Dit neemt niet weg dat ook de Pesach-maaltijd een messiaanse betekenis heeft. Maar de Maaltijd van Jesjoea is uitsluitend en alleen bedoeld voor gelovigen, “totdat hij komt” (I Cor. 11:26) zoals Paulus duidelijk maakt. Hoewel Paulus in I Korinthe ook over Pesach spreekt (I Cor. 5:7-8), legt hij de passage over de Maaltijd van Jesjoea geen verbanden met Pesach.

      De reden van het onderscheid tussen de Pesach Seider en de Maaltijd van Jesjoea is dat in de tijd van het Koninkrijk er geen aparte Gemeente van gelovigen meer op aarde zal zijn. De heerschappij van Jesjoea zal zich dan uitstrekken over allen. Degenen die tijdens Jesjoea’s heerschappij in het Millennium leven worden dan ook nimmer ‘Lichaam van de Messias’ genoemd. Gelovigen en ongelovigen leven in het Millennium dooréén.

      Er is volgens mij niets mis met de benaming “Heilig Avondmaal”. Het is inderdaad een heilige maaltijd, die van de andere maaltijden is afgezonderd door zijn bijzondere functie en betekenis. Paulus legt hier een zeer nauwe relatie met de offermaaltijden in de Tempel. Weliswaar niet zo, dat de Maaltijd van Jesjoea een Tempel-maaltijd zou zijn, maar dat ze een maaltijd is die verwijst naar het grote offer waarnaar ook de Tempel-offers verwijzen. De Maaltijd van Jesjoea is om zo te zeggen een sacrale offermaaltijd buiten het Tempel-verband, zoals het offer van Jesjoea ook buiten de Tempel werd gebracht. Het Avondmaal is dus de tegenwoordigstelling en viering van Jesjoea’s offer waardoor zijn Gemeente haar bestaan heeft en tot zijn mystieke lichaam gemaakt wordt. De viering ervan wijst vooruit op de toestand zoals die zal zijn in de Komende Wereld, en gaat zelfs de orde van het Millennium te boven. Volgens Paulus vindt de Gemeente haar éénheid in het deelnemen aan het éne brood. De zichtbare éénheid van de Gemeente van de Messias wordt dus in zekere zin bewerkt en gesymboliseerd door de viering van de Maaltijd des Heren.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s





%d bloggers like this: